Tristan z Łodzi. Stanisław Romański i jego wyjątkowy tenor bohaterski

Urodził się 8 czerwca 1918 roku w rodzinie łódzkich robotników. Śpiewał w amatorskich chórach kościelnych, z początku w sekcjach basów. W 1945 roku pomyślnie zdał egzaminy wstępne do Państwowego Konserwatorium Muzycznego w Łodzi, gdzie kształcił się jako baryton w klasie profesor Adeli Comte-Wilgockiej. W latach studenckich nabywał doświadczenie jako aktor Teatru Dramatycznego i Teatru Lalek.

W 1948 roku został solistą Państwowej Opery Dolnośląskiej we Wrocławiu, gdzie występował w rozmaitym repertuarze – od partii Janusza w „Halce” Stanisława Moniuszki czy Silvia w „Pajacach” Ruggera Leoncavalla po Doktora Bartola w „Cyruliku Sewilskim” Gioachina Rossiniego. – „Nikt jaszcze wówczas nie przeczuwał, że ten młody, początkujący śpiewak, ma przed sobą przyszłość bohaterskiego tenora…” – po latach przeczytamy w książce „Wspomnień ciąg dalszy” Kazimierza Wiłkomirskiego, ówczesnego dyrektora tego teatru. We Wrocławiu pod okiem profesor Ireny Bardi-Tartyło przygotował swoją pierwszą partię tenorową – Pinkertona w „Madama Butterfly” Giacoma Pucciniego. Z powodu konieczności łączenia fachu tenorowego z barytonowym zrezygnował z etatu solisty Opery Dolnośląskiej w 1949 roku.

W 1951 roku został tenorem Opery Śląskiej, w międzyczasie pracował jako aktor Teatru im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu i Teatru Ziemi Opolskiej w Opolu. W Bytomiu zadebiutował partią Hermana w „Damie Pikowej” Piotra Czajkowskiego, następnie wcielał się tam w Rudolfa w „Cyganerii” Giacoma Pucciniego, Jenika w „Sprzedanej narzeczonej” Bedřicha Smetany, tytułowego Hoffmana w operze Jacquesa Offenbacha i tytułowego Janka w operze Władysława Żeleńskiego.

W 1953 roku powrócił do Wrocławia, gdzie występował odtąd jako Radames w „Aidzie” Giuseppe Verdiego, Enzo w „Giocondzie” Amilcare Ponchiellego (w pierwszej w Polsce powojennej realizacji tego tytułu; partię tytułową wykonywała Krystyna Jamroz), Don Jose w „Carmen” Georgesa Bizeta, Laca w „Jenufie” Leoša Janáčka, Książę w „Rusałce” Antonína Dvořáka, Edgardo w „Łucji z Lammermoor” Gaetana Donizettiego, Idamor w „Parii” i Kazimierz w „Hrabinie” Stanisława Moniuszki, tytułowy Manru w operze Ignacego Jana Paderewskiego i Fra Diavolo w operze Daniela Aubera. W latach 1954-57 był dyrektorem Operetki Wrocławskiej, na której scenie występował m. in. jako Parys w „Pięknej Helenie” Jacquesa Offenbacha, Eisenstein w „Zemście Nietoperza” Johanna II Straussa czy Hrabia Tassilo w „Hrabinie Maricy” Imrego Kálmána.

W 1960 roku związał się z Operą Poznańską, gdzie śpiewał takie partie, jak Eros w operze Ludomira Różyckiego, Cavaradossi w „Tosce” Giacoma Pucciniego, Tannhäuser w dziele Richarda Wagnera, a także Tristan w pierwszym polskim powojennym wystawieniu „Tristana i Izoldy”, przygotowanym reżysersko i muzycznie przez Roberta Satanowskiego. Partię Izoldy wykonywała wówczas Antonina Kawecka.

Jego repertuar obejmował także takie role, jak tytułowy Don Carlos, Otello, Manrico w „Trubadurze” Giuseppe Verdiego, Kalaf w „Turandot” Giacoma Pucciniego, Turiddu w „Rycerskości wieśniaczej” Pietra Mascagniego, Canio w „Pajacach” Ruggera Leoncavalla.

Występował m. in. w Warszawie, Wrocławiu, Bytomiu, Gdańsku, Krakowie i Bydgoszczy, a także zagranicą – w NRD, Czechosłowacji, Bułgarii, Rumunii, Włochach i Belgii. Ostatnie spektakle zaśpiewał w sezonie 1982/93, później zajął się pracą pedagogiczną – był wykładowcą Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Poznaniu (1971-1993). Do jego wychowanków należeli m. in. Tomasz Zagórski, Zdzisława Waliszewska czy Andrzej Ogórkiewicz.

Zmarł 24 czerwca 2014 roku, a pochowany został w swojej rodzinnej Łodzi. Jego wieloletnią partnerką w życiu i na scenie była Weronika Pelczar, sopranistka związana z teatrami we Wrocławiu i Poznaniu (Małgorzata w „Fauście” Charlesa Gounoda, Mimi w „Cyganerii” i Cio-Cio-San w operze Giacoma Pucciniego, tytułowa Rusałka w dziele Antonína Dvořáka i Jenufa w operze Leoša Janáčka).