Nie żyje Hanna Lisowska. Wspaniała polska śpiewaczka i wagnerowska heroina

Nie żyje Hanna Lisowska, uznawana za znakomity sopran dramatyczny, szczególnie ceniona w repertuarze Richarda Wagnera. Występowała na najważniejszych scenach Europy i świata, m.in. w Metropolitan Opera i Covent Garden. Jej mężem był Antoni Wicherek, wybitny dyrygent i wieloletni dyrektor Teatru Wielkiego, z którym łączyło ją także wieloletnie partnerstwo artystyczne. Miała 87 lat.

Hanna Lisowska © Henryk Bietkowski, archiwum Teatru Wielkiego-Opery Narodowej

Hanna Lisowska urodziła się 15 września 1939 roku w Warszawie. Ukończyła studia pedagogiczne na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie kształciła głos w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Warszawie pod kierunkiem Wiktora Brégy’ego i Zofii Fedyczkowskiej.

Jeszcze jako studentka, w 1967 roku, zadebiutowała na scenie Teatru Wielkiego w Warszawie jako Tatiana w „Eugeniuszu Onieginie” Piotra Czajkowskiego. W kolejnych latach stworzyła tam dziesiątki kreacji. Śpiewała m.in. Micaëlę w „Carmen”, Elwirę w „Don Giovannim”, Małgorzatę w „Fauście”, Chryzotemis w „Elektrze”, Elżbietę w „Don Carlosie”, Lizę w „Damie pikowej”, a także tytułowe partie w „Aidzie”, „Halce”, „Tosce” i „Turandot”. Baza Archiwum Teatru Wielkiego dokumentuje 277 wystawień z jej udziałem.

Hanna Rumowska-Machnikowska (Elektra) i Hanna Lisowska (Chryzotemis), Teatr Wielki 1971 © Edward Hartwig, archiwum Teatru Wielkiego-Opery Narodowej

Wagnerowska heroina

Szczególne miejsce w karierze Hanny Lisowskiej zajmowała twórczość Richarda Wagnera. Jej droga do tego repertuaru rozpoczęła się jeszcze podczas studiów. W czasie pobytu w Bayreuth zwróciła na siebie uwagę Wielanda Wagnera, wnuka kompozytora. To właśnie tam przygotowała rolę Elżbiety w „Tannhäuserze”.

Na scenie Teatru Wielkiego po raz pierwszy zmierzyła się z Wagnerem w 1974 roku jako Elżbieta w „Tannhäuserze”. Później śpiewała tę partię na wielu europejskich scenach. Do jej repertuaru dołączyły kolejne wielkie role wagnerowskie: Senta w „Holendrze tułaczu”, Ewa w „Śpiewakach norymberskich”, Izolda w „Tristanie i Izoldzie”, którą zaśpiewała w 1989 roku w Lipsku, rodzinnym mieście Wagnera, Zyglinda i Brunhilda w „Walkirii” oraz Kundry w „Parsifalu”.

Hanna Lisowska (Senta) i Roman Węgrzyn (Eryk), Warszawa 1981 © Leon Myszkowski; zdjęcie pochodzi ze zbiorów Archiwum Państwowego w Warszawie

Jednym z najważniejszych momentów jej międzynarodowej kariery były występy w nowojorskiej Metropolitan Opera. W 1990 roku w „Pierścieniu Nibelunga” pod dyrekcją Jamesa Levine’a wystąpiła jako Gudruna w „Zmierzchu bogów”, a następnie – w nagłym zastępstwie za Jessye Norman – jako Zyglinda w „Walkirii”.

Mówiła, że Wagnera wykonywała na 60 scenach świata – od Nowego Jorku, Londynu, Berlina i Lipska po Tokio.

Od Warszawy po największe sceny świata

Jej kariera nie ograniczała się jednak do Wagnera. Szczególną sławę przyniosła jej Leonora w „Fideliu” Beethovena – partię tę wykonała ponad 200 razy. Śpiewała również m.in. w Deutsche Oper am Rhein w Düsseldorfie, Staatsoper w Berlinie i wiedeńskiej Staatsoper. Za osiągnięcia artystyczne otrzymała prestiżowy tytuł Kammersängerin.

Do Teatru Wielkiego powracała z kolejnymi wielkimi kreacjami. W 1993 roku wystąpiła jako Kundry w „Parsifalu”, w 1995 roku jako Lady Makbet, a dwa lata później jako Marszałkowa w „Kawalerze srebrnej róży” Richarda Straussa pod dyrekcją Jacka Kaspszyka. W 1999 roku rolą Brunhildy w „Walkirii” uczciła na macierzystej scenie jubileusz 30-lecia działalności artystycznej. Jednymi z ostatnich jej warszawskich kreacji były występy w tytułowej partii w „Turandot” Pucciniego w 2002 i 2003 roku. W 2007 roku była jurorką w 6. edycji Międzynarodowego Konkursu Wokalnego im. Stanisława Moniuszki.

Hanna Lisowska (Marszałkowa) w „Kawalerze srebrnej róży”, Teatr Wielki 1971 © Pawel Rosłon, archiwum Teatru Wielkiego-Opery Narodowej

Hanna Lisowska i Antoni Wicherek – razem na scenie i w życiu

Prywatnie i artystycznie Hanna Lisowska była związana z Antonim Wicherkiem, wybitnym polskim dyrygentem, wieloletnim dyrygentem Teatru Wielkiego w Warszawie i jego dyrektorem w latach 1973–1981. To właśnie pod batutą męża kreowała na warszawskiej scenie m.in. wielkie role wagnerowskie – Sentę w „Holendrze tułaczu” i Kundry w „Parsifalu”. Kiedy Wicherek kierował Teatrem Wielkim w Łodzi w latach 1991–1994, Lisowska występowała tam jako Neala w „Parii” Stanisława Moniuszki oraz jako Senta.

Hanna Lisowska (Senta), Teatr Wielki w Łodzi, 1994 © Chwalisław Zieliński

Pod dyrekcją Antoniego Wicherka śpiewała również partię Psyche w „Erosie i Psyche” Ludomira Różyckiego. Koncertowe wykonanie dzieła odbyło się w Filharmonii Narodowej w 1978 roku, a nagranie, wydane najpierw na płytach winylowych przez Polskie Nagrania, po latach ukazało się również na CD. Artystyczne partnerstwo Lisowskiej i Wicherka zostało utrwalone także w licznych nagraniach – to właśnie Antoni Wicherek prowadził orkiestry w rejestracjach z lat 1974–1987, które znalazły się na albumie Polskich Nagrań „Królewska kolekcja – Hanna Lisowska”.