Ten wieczór trudno byłoby przenieść do zwykłej sali koncertowej. Muzyka powstająca z myślą o przestrzeni sakralnej wróciła do kościoła – i właśnie przestrzeń świątyni stała się jednym z jej wykonawców. Dźwięk oddalał się, powracał echem, unosił ponad słuchaczami. Można było poczuć, że czterysta lat temu nie była to muzyka muzealna, ale żywa część religijnego doświadczenia.
Gabriela Kuc-Stefaniuk opowiadała o Leśnej Podlaskiej, historii paulinów, duchowości zakonu, Jasnej Górze i klasztorach jako miejscach, w których przez stulecia spotykały się modlitwa, sztuka i historia. Jakub Burzyński prowadził słuchaczy w głąb samej muzyki – wyjaśniał, jak mogła być wykonywana, przedstawiał dawne praktyki wykonawcze oraz instrumenty, których nazwy dla części publiczności mogły brzmieć niemal egzotycznie: cynk, viola da gamba, dulcjan, teorba czy pozytyw.Ich opowieści znakomicie się uzupełniały i były dialogiem: historia miejsca wyjaśniała muzykę, a muzyka pozwalała lepiej zrozumieć historię, a kolejne kompozycje przestawały być zabytkami wydobytymi z archiwum.

Jakub Burzyński wie o tej muzyce szczególnie dużo. Jest dyrygentem, kontratenorem, klawesynistą i teoretykiem muzyki, a przede wszystkim założycielem i kierownikiem artystycznym La Tempesta, zespołu który powołał do życia w 1998 roku. Z zespołem nagrał ponad dwadzieścia albumów, w tym kilkanaście poświęconych muzyce odnalezionej w archiwach Jasnej Góry. Szczególnie pięknie mówił o przestrzeni i echu, które w muzyce początku XVII wieku nie były przypadkowym efektem akustycznym, ale mogły stawać się elementem samej kompozycji. W „O sacrum convivium” Giovanniego Paola Cimy głównemu głosowi odpowiadało echo – raz wokalne, raz instrumentalne. Fraza wypowiedziana w jednym miejscu wracała z innej części świątyni, jak odpowiedź dochodząca z oddali. Burzyński tłumaczył, że takie konstrukcje pozwalały kompozytorom świadomie wykorzystywać architekturę kościoła: rozdzielać wykonawców, prowadzić dialog pomiędzy głosem i instrumentem, budować muzykę także odległością i kierunkiem dźwięku. W Leśnej Podlaskiej zabrzmiało to szczególnie sugestywnie – echo na chwilę zmieniało architekturę kościoła w część partytury.

Bohaterem programu pozostawał Mikołaj Zieleński – twórca monumentalnego zbioru „Offertoria et Communiones totius anni”, wydanego w Wenecji w 1611 roku. Jego muzyka sytuowała polskiego kompozytora w samym centrum przemian prowadzących od renesansu ku barokowi. Zabrzmiały między innymi „Principes persecuti sunt”, „Video caelos”, „Beata viscera”, „Responsum accepit”, „Semel iuravi”, „Tu es Petrus”, „Gustate et videte”, „Ecce virgo concipiet”, „Gloriabuntur”, „Amen dico vobis” i wieńczące program „O gloriosa Domina”.

Obok Zieleńskiego pojawili się Lodovico Grossi da Viadana oraz Giovanni Paolo Cima – twórcy należący do pionierów rodzącego się stylu koncertującego. „Duo seraphim” Viadany pokazywało, jak z dwóch głosów można zbudować niemal przestrzenną scenę: dwa serafiny nawołują się, odpowiadają sobie, a tekst i muzyka zaczynają działać niemal teatralnie.

Na tle tego repertuaru wyjątkowo efektownie zabrzmiał Daniel Oktawian Piotrowski. Solowe „Communiones” Zieleńskiego wymagają szybkich przebiegów, świetnej kontroli oddechu i niezwykłej swobody w bardzo wysokiej, sopranowej tessiturze. Artysta wykonywał je jednak z zadziwiającą lekkością. Jego głos szybował ku sklepieniu, jasny i pewny, zachowując w najwyższych rejestrach miękkość, naturalność i swobodę frazy. Pięknym dopełnieniem jego głosu była Anežka Mišoňová, która w kilku utworach tworzyła z Piotrowskim subtelny dialog. Jej sopran wnosił inną barwę, ale oba głosy znakomicie się łączyły, chwilami odpowiadając sobie z różnych planów i rozpływając się w pogłosie świątyni.

La Tempesta grała na instrumentach historycznych lub ich kopiach, odtwarzając paletę brzmieniową początku XVII wieku. Cynk potrafił stapiać się z ludzkim głosem, viola da gamba nadawała muzyce głębię, teorba i pozytyw budowały jej fundament. Nie chodziło o potęgę brzmienia, ale o jego barwę, oddech i przestrzeń.
Gabriela Kuc-Stefaniuk przypomniała tego wieczoru, że klasztor łatwo wyobrażamy sobie przede wszystkim jako miejsce ciszy. Tymczasem przez stulecia był także miejscem pełnym dźwięku.

W Leśnej Podlaskiej tę prawdę można było niemal fizycznie poczuć. Gdy głos Piotrowskiego wznosił się wysoko pod sklepienie, a po chwili z oddali wracało echo, dawne nuty przestawały być świadectwem minionego świata. Znów stawały się żywą muzyką.

Koncert miał miejsce 20 września 2026 roku w Leśnej Podlaskiej jako wydarzenie towarzyszące 8. Festiwalowi im. Bogusława Kaczyńskiego. Organizatorami wydarzenia byli Prezydent Miasta Biała Podlaska, Bialskie Centrum Kultury im. Bogusława Kaczyńskiego, ORFEO Fundacja im. Bogusława Kaczyńskiego, Wójt Gminy Leśna Podlaska oraz Sanktuarium Matki Bożej Leśniańskiej.

Jeśli cenisz nasze treści, możesz wesprzeć ORFEO symboliczną kawą ☕
☕ Postaw kawę





