Tomasz Pasternak: „Mazowsze” sięga po jeden z najważniejszych dramatów polskiej literatury – „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego. Skąd wziął się pomysł na tak niezwykłe przedsięwzięcie?
Jacek Boniecki: Wszystko zaczęło się od muzyki. W przedsięwzięciach artystycznych łączących słowo z muzyką – czy będzie to opera, operetka, musical, czy inna forma teatru muzycznego – to właśnie muzyka bardzo często stanowi punkt wyjścia. Kilka lat temu na nowo odkryto niezwykle interesujący utwór Feliksa Nowowiejskiego – „Malowanki ludowe”. Jego nagranie, dokonane przez Sinfonię Varsovię i Chór Polskiego Radia w Krakowie, zainspirowało zarówno mnie, jak i Zbigniewa Kułagowskiego, reżysera naszego przedstawienia, do bliższego przyjrzenia się twórczości tego kompozytora.
Nowowiejski jest dziś w Polsce wykonywany zdecydowanie zbyt rzadko.
A przecież jego muzyka jest niezwykle barwna, pełna emocji, ekspresji, znakomicie zinstrumentowana. W przypadku „Malowanek ludowych” szczególnie istotne okazało się ich zakorzenienie w polskiej tradycji ludowej, a więc w tym, co stanowi istotę działalności „Mazowsza”. W „Malowankach ludowych”, które można określić jako rodzaj operobaletu, odnajdujemy kujawiaki, krakowiaki, oberki – całe bogactwo polskich tańców, przedstawionych w niezwykle atrakcyjnej szacie orkiestrowej. Ta muzyka wpisuje się w wielką tradycję polskiej twórczości, w której inspiracje narodowe i ludowe odgrywały tak ważną rolę.

Ale droga do dramatu Wyspiańskiego wydaje się jednak dość daleka.
Muzyka Nowowiejskiego odwołuje się między innymi do obrzędów ludowych związanych z weselem i zaślubinami. Zastanawialiśmy się, czy można znaleźć tekst literacki, który pozwoliłby szerzej na nie spojrzeć w kontekście polskiej historii i narodowej tożsamości. Zbigniew Kułagowski jest znakomicie przygotowany do takiego przedsięwzięcia. Jest wykształconym muzykiem, aktorem, przez wiele lat kierował teatrami dramatycznymi w Koszalinie i Słupsku, doskonale rozumie zarówno literaturę, jak i muzykę. Postanowił ponownie przyjrzeć się „Weselu” Wyspiańskiego i wybrać z niego sceny, które mogłyby współtworzyć dramaturgię opartą na muzyce Nowowiejskiego. Okazało się, że te dwa światy znakomicie do siebie pasują. To wzajemne przenikanie się muzyki i literatury. Tekst Wyspiańskiego nadaje muzycznej opowieści dodatkowy wymiar filozoficzny, odnoszący się do polskości, naszej historii i doświadczenia czasów zaborów. Do „Malowanek ludowych” dołączyliśmy również muzykę z baletu „Król wichrów”, przede wszystkim ze względów dramaturgicznych i z myślą o puencie całego przedstawienia.
„Wesele” jest przecież dramatem o niespełnionych nadziejach, narodowych podziałach i niemożności wspólnego działania. Ale Wasze zakończenie będzie optymistyczne.
Wyspiański pisał „Wesele” w czasach zaborów, a Nowowiejski doczekał niepodległej Polski. Był człowiekiem, który całym sercem kochał Polskę, angażował się w sprawy narodowe, choć nie wszystkie starania kończyły się powodzeniem. Jest zresztą autorem melodii „Roty”, jednego z najważniejszych polskich śpiewów patriotycznych. Chcemy więc pokazać, że z narodowego uśpienia można się przebudzić, a historia nie musi kończyć się beznadzieją. Muzyka Nowowiejskiego pozwala nam zbudować właśnie taką puentę.
Nie chciałbym zdradzać wszystkich szczegółów przedstawienia. Ważne jest, aby publiczność sama je odkryła i wyrobiła sobie własną opinię.

Czym zatem będzie „Mazowszem malowane – Wesele polskie”?
To przedsięwzięcie, w którym spotykają się różne dziedziny sztuki. Mamy znakomity tekst literacki, niezwykle atrakcyjną muzykę, śpiew, taniec, grę aktorską. Wszystkie te elementy muszą współtworzyć jedną dramaturgiczną całość. Mmamy do czynienia z muzyką, która nie stanowi jedynie ilustracji wydarzeń scenicznych. Ona współtworzy opowieść, nadaje jej emocjonalny sens, buduje napięcia. „Mazowsze” dysponuje przecież wyjątkowymi możliwościami artystycznymi. Mamy chór, balet, orkiestrę, solistów. Możemy więc realizować przedsięwzięcia, które wykraczają poza tradycyjną formę koncertu pieśni i tańca.
W spektaklu bierze udział ponad 150 artystów. Kto wcieli się w bohaterów dramatu?
Postaci dramatu grają nasi artyści – zarówno obecni, jak i dawni członkowie „Mazowsza”. Uważam to za jeden z największych atutów przedstawienia. Pokazujemy w ten sposób, jak wszechstronnymi artystami dysponuje „Mazowsze”. To ludzie, którzy potrafią odnaleźć się również w zadaniach teatralnych, wymagających zupełnie innych środków wyrazu.

„Wesele” jest kolejnym po „Betlejem polskim” Lucjana Rydla dużym widowiskiem teatralnym przygotowanym przez „Mazowsze”. Czy zespół świadomie rozwija ten kierunek działalności?
W przeszłości przygotowywaliśmy „Krakowiaków i Górali”, później z wielkim powodzeniem „Betlejem polskie”. Tworzymy także spektakle muzyczne i edukacyjne dla dzieci i młodzieży, opowiadamy o Chopinie, prezentujemy bogactwo polskich regionów, ich tradycji i obyczajów.
„Mazowsze” ma swoją wierną publiczność, która nie przemija. Co więcej, pojawiają się kolejne pokolenia odbiorców. W ostatnich latach odmłodziliśmy również nasz zespół artystyczny. Jest ogromne zapotrzebowanie na taką formę prezentacji polskiej kultury, na stylizowany folklor w najlepszym artystycznym wydaniu.
Nie chcemy jednak poprzestawać na tym, co już dobrze znamy. Chcemy poszerzać repertuar, sięgać po wartościową muzykę i literaturę. Warto pamiętać, że takie zainteresowanie polską kulturą ludową było fundamentem działalności Tadeusza Sygietyńskiego. Znacznie wcześniej studiował dzieła Oskara Kolberga, prowadził audycje radiowe poświęcone muzyce ludowej. Dlatego uważam, że nasz nowy spektakl bardzo mocno wpisuje się w to, czym „Mazowsze” jest od niemal osiemdziesięciu lat.

Na zakończenie chciałbym zapytać o Bogusława Kaczyńskiego. Łączyła Panów wieloletnia przyjaźń, a Pan wielokrotnie podkreślał, jak ważną był dla Pana postacią.
W moim życiu spotkałem kilku niezwykłych ludzi, których mogę nazwać swoimi mistrzami i mentorami. Przede wszystkim mojego profesora Bogusława Madeya, który nauczył mnie dyrygentury, później Henryka Czyża, Jerzego Maksymiuka. To były postaci, które kształtowały moje rozumienie muzyki. Ale Bogusław Kaczyński zajmuje wśród nich miejsce absolutnie wyjątkowe. Był człowiekiem o niewiarygodnej wiedzy i ogromnej miłości do sztuki. Kochał muzykę, ale przede wszystkim kochał ludzi, którzy ją tworzyli – śpiewaków, instrumentalistów, dyrygentów, chórzystów, tancerzy. Rozumiał ich pracę, ich emocje, ich poświęcenie. Był również bezkompromisowy. Potrafił bardzo jasno powiedzieć, co jest dobre, a co słabsze. Jednocześnie miał niezwykły dar opowiadania o sztuce w sposób przystępny i fascynujący. Dlatego kochały go miliony widzów.
Poznaliśmy się w maju 1995 roku w Płocku. Bogusław zapowiadał koncert, którym dyrygowałem. Właściwie od razu poczuliśmy, że łączy nas coś niezwykłego – podobne rozumienie muzyki, teatru, artystów.

Wspólnie pracowali Panowie również w warszawskim Teatrze Muzycznym ROMA.
Tak, i to był niezwykle ważny okres mojego życia. Wspólnie tworzyliśmy artystyczny kształt tego teatru. Doskonale się rozumieliśmy, choć dzieliła nas różnica wieku i doświadczenia.
W 1995 roku powierzył mi dyrygowanie premierą „Carmen” w Teatrze Muzycznym ROMA. To było ogromne wyróżnienie. Reżyserem i choreografem tego przedstawienia był Conrad Drzewiecki, kolejny wielki artysta, z którym później przez wiele lat się przyjaźniłem. Na premierze obecna była również Mira Zimińska-Sygietyńska, która przyjaźniła się z Bogusławem Kaczyńskim. Towarzyszył jej Jerzy Waldorff. Właśnie wtedy miałem okazję ją poznać. Pamiętam, że Mira chciała mnie pozyskać dla „Mazowsza”, ale Bogusław nie zamierzał mnie oddać!

Dwa lata później, w 1997 roku, żegnaliśmy Mirę Zimińską-Sygietyńską. „Mazowsze” przebywało wówczas na wielkim tournée zagranicznym i występowało tego dnia w Kennedy Center w Waszyngtonie. W kwietniu tego roku również mieliśmy okazję koncertować w tej samej sali. Historia zatoczyła więc pewne symboliczne koło.
Bogusław Kaczyński ukształtował moje spojrzenie nie tylko na muzykę, ale na sztukę w ogóle. Bardzo ubolewał nad tym, że kulturze poświęca się zbyt mało miejsca w mediach. A przecież sam był wielką gwiazdą telewizji. Ciągle jednak uważał, że to za mało. Że muzyka, teatr i sztuka zasługują na znacznie większą obecność w życiu społecznym. Myślę, że miał w tym absolutną rację.
Do końca jego życia pozostawaliśmy w bliskim kontakcie. Łączyła nas wielka przyjaźń, wzajemne zrozumienie i miłość do muzyki. Nigdy tego nie zapomnę. Odwiedzam jego grób, oddaję mu hołd również z „Mazowszem”, które przecież tak bardzo kochał.
Był moim mistrzem, mentorem i przyjacielem. Człowiekiem, którego podziwiałem za wszystko.
Serdecznie dziękuję za rozmowę.
Jeśli cenisz nasze treści, możesz wesprzeć ORFEO symboliczną kawą ☕
☕ Postaw kawę





