Lekcja człowieczeństwa. „Androidy” w Operze Narodowej

Gdy wchodzę na premierę „Androidów” Roberta Bondary do muzyki Przemysława Zycha, jest inaczej niż zwykle. Światła są przygaszone, a na scenę i rozgwieżdżone sklepienie Sali Moniuszki wyświetlana jest ikona ładowania pliku, zupełnie jakby…

– Chyba jeszcze testują projekcje.
– Nieee, to chyba tak ma być…

Rozmowa za moimi plecami oddala się. Projekcja zmienia się w sieć kodów rodem z „Matrixa”.

Robert Bondara jako choreograf powraca po raz kolejny do Teatru Wielkiego – Opery Narodowej. Choć swoją karierę w tym teatrze rozpoczął jako tancerz, w ostatnich latach mogliśmy podziwiać przede wszystkim jego rozpoznawalny styl choreograficzny w baletach „Persona”, „Nevermore…?” i „Świtezianka”. Po zakończeniu kariery tanecznej objął stanowisko kierownika baletu w Teatrze Wielkim w Poznaniu.

Już sama lektura libretta autorstwa Bondary pozwala dostrzec inspiracje „Łowcą androidów” Ridleya Scotta oraz twórczością Philipa K. Dicka. Te odniesienia są wyraźnie obecne w spektaklu, choć choreograf nie ogranicza się do prostego cytowania znanych motywów.

Przez spektakl podążamy tropem Łowcy, jednak mam wrażenie, że historia koncentruje się przede wszystkim wokół tytułowych androidów. Stworzona przez Bondarę opowieść ukazuje ich dążenie do wolności, godności i prawa do samostanowienia. Paradoksalnie to właśnie androidy wykazują więcej emocji i człowieczeństwa niż Łowca czy Pan B., przekazujący mu kolejne zlecenia.

Futurystyczną, minimalistyczną scenografię Diany Marszałek uzupełnia bogata gra świateł autorstwa Macieja Igielskiego. Na szczególną uwagę zasługują także kostiumy Martyny Kander, znakomicie oddające wizję świata przyszłości przedstawioną w spektaklu. W pamięć zapada zwłaszcza scena Miasta i taniec par, podczas którego zaczyna prószyć radioaktywny opad. Połyskujące stroje przypominające przeciwdeszczowe płaszcze pięknie współgrają ze światłem, tworząc jeden z najbardziej malowniczych obrazów wieczoru.

Muzyka Przemysława Zycha jest niezwykle różnorodna. Bywa baśniowa i delikatna, by za chwilę nabrać dramatyzmu i wzbudzać niepokój. Kompozytor skutecznie przenosi nas do świata, w którym nic nie jest pewne, a granice między człowiekiem a maszyną nieustannie się zacierają.

Choreografia Bondary tworzy nie tylko efektowne obrazy sceniczne, ale także pozwala wybrzmieć kunsztowi tancerzy Polskiego Baletu Narodowego. W premierowej obsadzie wzrok przykuwają fenomenalni w partiach androidów Kasper Górczak (R_OY – Castor) i Natalia Pasiut (SOF_1 – Sophia). Ogromne wrażenie robią również sceny zespołowe. Artyści w cielistych kostiumach, poruszający się synchronicznie niczym jeden organizm, przywodzą na myśl armię robotów zaprogramowanych do realizacji wspólnego celu.

„Androidy” dotykają jakże obecnych w naszym dzisiejszym świecie tematów sztucznej inteligencji, katastrofy ekologicznej, konfliktów i niepokojów społecznych. Wizja przyszłości staje się jednocześnie opowieścią o tym, co ponadczasowe – o lękach, marzeniach i dążeniu do szczęścia. Przedstawiając świat pełen maszyn i wszechobecnej AI, Bondara stawia przed widzami pytanie o istotę człowieczeństwa. Paradoksalnie podczas spektaklu najwięcej odnajdujemy go właśnie w androidach.

„Androidy” były jedną z najważniejszych premier baletowych sezonu 2025/2026. Spektakl powróci na scenę Teatru Wielkiego – Opery Narodowej już we wrześniu. Obecnie dostępne są pojedyncze bilety, jednak warto regularnie zaglądać na stronę teatru – wejściówki ze zwrotów pojawiają się często nawet na kilka dni przed przedstawieniem.