Diabolicznie, bo od premiery „Fausta” Charlesa Gounoda rozpoczął się nowy sezon artystyczny w Operze Krakowskiej. Michał Znaniecki – reżyser i jednocześnie scenograf najnowszej produkcji zaproponował osadzenie przedstawienia w realiach oraz inspiracjach Krakowa. Na ile udało się ową „krakowskość” uchwycić, pokazać specyfikę miasta, jego bogate tradycje kulturowe i artystyczne, zwłaszcza teatralne, do których reżyser wielokrotnie starał się odwoływać? Czy zmagający się z wypaleniem zawodowym, niemocą twórczą reżyser – Stary Faust, ma odzwierciedlenie w konkretnej osobie czy to jedynie uogólnienie?

Znaniecki przyzwyczaił nas już do interakcji z popkulturą, kinem oraz w pewnym sensie, także z publicznością zgromadzoną w teatrze. Nie raz w jego inscenizacjach pojawiały się cytaty np. z Felliniego, by wymienić „Don Giovanniego” sprzed kilkunastu lat także pokazanego w Krakowie. „Faust” zaczyna się nieco przydługim, prawie półgodzinnym prologiem, na dodatek mówionym, co jednak w teatrze operowym niekoniecznie się sprawdza… potem następuje uwertura, ale także nieco przyćmiona tekstem, który wciąż płynie wypowiadany przez śpiewaków – aktorów.
Niespecjalnie lubię takie ingerencje w muzyczną tkankę dzieła. Niemniej te dywagacje tekstem Goethego jak zapewnia reżyser „łączą wymiar duchowy z publicystyką, czyli z codziennym życiem autora, jego poglądami i kontekstem historycznym.” Jak wybrnąć z pułapki uciekającego czasu, dogonić marzenia o wiecznej sile młodości, w pakcie z diabłem szukać ratunku, ucieczki przed nieuchronnością przemijania? Jak zdławić ludzką pychę, pogodzić się z utratą weny, beznadzieją losu starego człowieka, artysty, który nie potrafi już tworzyć i upokorzony własną niemocą konfrontuje się z przeszłością?
Tu właśnie pojawia się gra cytatów zaczerpniętych ze słynnych krakowskich przedstawień, które weszły do historii i kanonu teatru, wciąż żyją w świadomości widzów, krytyków, aktorów oraz stanowią swoistą bazę dla współczesnych twórców. Swinarski, Kantor, Wajda, Jarocki – wielcy mistrzowie. Potem Wyspiański – trochę prorok, genialny i jakże wszechstronny! Jego projekty witraży są ważnym elementem scenografii zaprojektowanej przez Znanieckiego. Zresztą akurat dzieł Wyspiańskiego w Krakowie zabraknąć po prostu nie mogło, bo tu wszystko podszyte jest „Weselem” – jeśli nie dosłownie, to w podtekście i kontekście, podświadomie i nieuchwytnie.

Obecna inscenizacja „Fausta” niewątpliwie prezentuje się nadzwyczaj efektownie. Sporo się dzieje wizualnie, obrazy przesuwają się wartko jeden po drugim. Jest popis akrobatki (Klaudia Bawer), efekty pirotechniczne, projekcje multimedialne (Karolina Jacewicz), które są integralną częścią scenografii. Mamy teatr w teatrze za sprawą wykorzystania elementów architektonicznych Teatru im. Juliusza Słowackiego – dawnej sceny Opery Krakowskiej. Pojawia się też labirynt – metafora błądzenia w poszukiwaniu… Nie zabrakło okazałego żyrandola, który musicalowo spada z sufitu. Taki swoisty miszmasz zagadek, bo i kostiumy (Małgorzata Słoniowska) zmieniają się jak w kalejdoskopie przywołując różne postaci z przeszłości krakowskiego teatru.
Na tym tle pełnym nieco cyrkowo-kabaretowych pomysłów rozgrywa się wielki dramat Małgorzaty, Fausta, Siebla, Walentego. Toczy się nierówna i niemożliwa do wygrania walka na śmierć i życie. Powraca odwieczny konflikt dobra i zła. Wszystko pod dyktando demonicznego Mefistofelesa – dyrygenta świata wydobywającego coraz to ciemniejsze zakamarki ludzkich pragnień, ambicji, mroków duszy… Mefisto Rafała Siwka skojarzył mi się z Wolandem Gustawa Holoubka w „Mistrzu i Małgorzacie”. Podobnie spokojny, oszczędny w gestach. Zdystansowany intelektualista z ironią żonglujący ludzkimi losami. Bezwzględny w swej zabawie, diabelsko okrutny w układaniu intryg. Wszechwiedzący. Potężny. Zrobi swoje i zniknie pozostawiając zgliszcza. Rafał Siwek jest jednym z filarów krakowskiej produkcji. Jego wyważona gra połączona z doskonałą techniką wokalną i piękną barwą głosu na długo zapada w pamięć.

Michał Znaniecki obsadził w partii Małgorzaty aż cztery bardzo różniące się od siebie śpiewaczki. W spektaklu premierowym wystąpiła Iwona Socha dysponująca bardzo ciepłym, miękkim sopranem, którym operuje z dużą pewnością. Artystka powoli wchodzi w partie nieco bardziej dojrzałych postaci, ale potrafiła urzekać dziewczęcą naiwnością i wdziękiem, zgrabnie akcentując najpierw rozpacz a potem obłąkanie Małgorzaty. Była wiarygodna i wzruszająca. Zawsze intryguje mnie klucz w obsadzie poszczególnych partii. Jak w tej samej produkcji pokazać w jednej roli całkowicie odmiennych artystów. Ten sam spektakl a przecież zupełnie inny za sprawą kolejnych śpiewaczek będących Małgorzatą. Marcelina Román, Edyta Piasecka, Paula Maciołek – każda stworzyła swoją własną bohaterkę. Wszystkie wiarygodne, prawdziwe, pełne pasji, cierpienia, bólu, nadziei, zwątpienia. Wszystkie bardzo dobre wokalnie i tak bardzo różne. To jedna z fascynujących odsłon teatru.

Bardzo ciekawą postać zbudowała Monika Korybalska jako Siebel. Jej głos ciemnieje, nabiera głębi. Gra aktorska staje się wraz z doświadczeniem scenicznym coraz bardziej swobodna. Na uwagę zasłużyła Magdalena Barylak jako Marta. Z epizodycznej roli zrobiła majstersztyk. Grzegorz Rubacha debiutował jako Walenty i był to debiut ze wszech miar udany. Michał Kutnik – Wagner jak zawsze solidny i wiarygodny. Tomasz Kuk jako Stary Faust przełamał dotychczasową sztywność aktorską, wykazał się znakomitą dykcją w kwestiach mówionych i sprawnym rzemiosłem nadając swej postaci rys prawdziwie dramatyczny, bardzo ludzki. Adam Sobierajski – Faust umiejętnie pokonywał kolejne wyzwania wokalne, aczkolwiek oczekiwałabym pogłębionej interpretacji, mniej powierzchownej gry i szerszego wejścia w rolę. Artysta, w mojej opinii, predystynowany jest do lżejszego repertuaru, w którym odnajduje się znacznie bardziej interesująco.

Pewnym paradoksem recenzji jest skupienie uwagi na obsadzie premierowej. Nie sposób opisać wszystkich wykonawców biorących udział w produkcji, co siłą rzeczy wydaje się daleko niesprawiedliwe. Każda rola ma zmultiplikowaną obsadę. Przygotowanie spektaklu wiąże się z ogromem pracy wszystkich osób zaangażowanych w produkcję, każdego wykonawcy i realizatora. Ilekroć piszę tekst jakkolwiek ocenny, mam wrażenie, że powinnam starannie przeanalizować kreację każdego z osobna, a tak się, niestety, nie da… ot, niewdzięczna praca krytyka…
Z ogromną uwagą obserwuję rozwój zespołu baletowego Opery Krakowskiej. Na przestrzeni kilku ostatnich miesięcy nastąpił wręcz przełom w poziomie technicznym, sile wyrazu, plastyczności, ekspresji, słowem we wszystkim tym, co określa jakość prezentacji tanecznych i baletowych. Poza coraz bardziej atrakcyjną i przemyślaną choreografią, widać, że zaczynamy mówić o pełnowymiarowym zespole baletowym a nie przypadkowej grupie tancerzy. I znowu muszę podkreślić gigantyczną pracę, za którą odpowiada kierownik Zespołu Baletu Opery Krakowskiej Jacek Tyski – choreograf Fausta. Wielka scena baletowa – Noc Walpurgii wypadła nadzwyczaj intrygująco otulona mrokiem. Była subtelna, zjawiskowa, eteryczna i jakby nieuchwytna. Poprowadzona lekko, zwiewnie, bez dosadności i dosłowności.

Znakomicie spisała się także Orkiestra pod batutą Svetoslava Borisova. Z przyjemnością słuchałam głębokiego brzmienia, soczystej, pełnej barwy, chwilami szerokiej frazy, innym razem przechodzącej w marszowy rytm Chóru, który także wywarł znakomite wrażenie.
Michał Znaniecki wypracował własny styl, z wieloma charakterystycznymi elementami, które są obecne w większości jego operowych produkcji. Zgłębiając tajniki i zakamarki librett zgrabnie wplata cytaty, sprawia, że spektakle mienią się pomysłami, a publiczność nigdy się nie nudzi, choć jak to w sztuce każdego gatunku bywa – kocha albo nienawidzi. Najlepiej więc sprawdzić samemu wybierając się do teatru – atrakcji z pewnością nie zabraknie!
Jeśli cenisz nasze treści, możesz wesprzeć ORFEO symboliczną kawą ☕
☕ Postaw kawę





