Wieczór baletowej magii. Polski Balet Narodowy po raz pierwszy na Festiwalu im. Bogusława Kaczyńskiego

Po raz pierwszy w historii Festiwalu im. Bogusława Kaczyńskiego jeden z wieczorów został w całości oddany sztuce baletu. Gala „RE:KREACJE” była spotkaniem z artystami Polskiego Baletu Narodowego z Teatru Wielkiego-Opery Narodowej w Warszawie, ale też okazją do pokazania dwóch obliczy tańca: wielkiej klasycznej tradycji oraz współczesnej choreografii, która z tej tradycji wyrasta, a zarazem świadomie przekracza jej granice.

Wieczór miał charakter nie tylko widowiska, lecz także opowieści o balecie. Prowadzący Robert Kamyk i Zuzia Dłużniewska przybliżali publiczności jego historię, język i teatralne konwencje. Była więc mowa o puentach i ogromnym wysiłku kryjącym się za pozorną lekkością tancerek, o francuskiej terminologii baletowej, włoskich początkach tej sztuki, a także o pantomimie, dzięki której tancerze potrafią bez słów opowiadać całe historie.

Od Petipy i Czajkowskiego…

Pierwsza część wieczoru prowadziła publiczność przez świat baletowego kanonu. Zabrzmiała muzyka Ludwiga Minkusa, Piotra Czajkowskiego i Aleksandra Głazunowa, a choreografie Mariusa Petipy przypomniały o epoce, w której ukształtował się język baletu klasycznego.

Chiara Ferraioli i Antonino Modica zaprezentowali wariacje z „Don Kichota”, a Nikola Dworecka i Diogo de Oliveira – pas de deux Floriny i Błękitnego Ptaka ze „Śpiącej królewny”. Solową wariację z III aktu „Rajmondy” wykonała Chinara Alizade.

Prowadzący Robert Kamyk i Zuzia Dłużniewska zwracali uwagę, że to, co na scenie wydaje się lekkie i niemal nieważkie, wymaga lat treningu. Zuzia Dłużniewska opowiedziała m.in. o ewolucji puent – od miękkich baletek pozwalających jedynie na krótkie uniesienie się na czubkach palców po dzisiejsze, specjalnie wzmacniane obuwie umożliwiające wykonywanie niezwykle wymagających ewolucji.

Publiczność mogła również poznać znaczenie baletowego gestu. Na przykładzie „Śpiącej królewny” Zuzia Dłużniewska w niezwykle obrazowy sposób zaprezentowała, jak za pomocą pantomimy można opowiedzieć historię klątwy rzuconej na księżniczkę Aurorę.

Ale była nie tylko klasyka. Założeniem wieczoru było także pokazanie, że artyści Polskiego Baletu Narodowego są nie tylko wykonawcami wielkiego repertuaru, lecz także twórcami poszukującymi własnego języka choreograficznego. W „Digressio” Mateusza Buszki, wykonanym przez Klaudię Sarnę i samego choreografa, klasyczny warsztat spotkał się ze współczesną ekspresją. Buszka pojawił się później także w autorskim solo „Wieloraki” do muzyki Juliusa Asala.

Inne spojrzenie na współczesny ruch przyniosły choreografie Kristófa Szabó, sprawującego opiekę artystyczną nad projektem. Jaime Bustamante wykonał solo z „Beyond Pas de Deux”, natomiast w „O zapachu nocy”, do muzyki Claude’a Debussy’ego, wystąpili Natalia Pasiut i Kristóf Szabó.

Różnica między klasyką a współczesnością stała się jednym z tematów wieczoru. Jak tłumaczyła Zuzia Dłużniewska, klasyczny balet przez stulecia dążył do stworzenia wrażenia lekkości, jak gdyby tancerka przeczyła prawom grawitacji. Taniec współczesny chętniej przypomina natomiast o ciężarze ludzkiego ciała, wykorzystuje kontakt z podłogą i szuka innych sposobów budowania ruchu oraz emocji.

Hierarchia ról, wspólnota artystów

Zuzia Dłużniewska mówiła też, że zespół baletowy ma bardzo wyraźną hierarchię, która jest związana przede wszystkim z rolami i odpowiedzialnością artystyczną. Na szczycie są pierwsi tancerze, później pierwsi soliści, soliści, koryfeje oraz członkowie zespołu. Są też młodzi artyści, którzy dopiero rozpoczynają zawodową drogę – w Polskim Balecie Narodowym jest to grupa PBN Junior.

Ale ta hierarchia nie oznacza, że jeden tancerz jest „ważniejszym człowiekiem” od drugiego. W dużym spektaklu każdy jest potrzebny. Możemy mieć jedną gwiazdę wykonującą główną rolę, ale bez całego corps de ballet spektakl nie będzie działał. I właśnie praca zespołowa jest jedną z najtrudniejszych rzeczy w balecie – trzeba być jednocześnie indywidualnym artystą i częścią bardzo precyzyjnego mechanizmu.

Balet bez granic

Gala pokazała również, jak międzynarodową sztuką pozostaje balet. Polski Balet Narodowy tworzą artyści pochodzący z różnych krajów, których łączy wspólny język ruchu – i francuska terminologia używana w salach baletowych niemal na całym świecie. Na festiwalowej scenie zobaczyliśmy artystów z Włoch, Hiszpanii, Japonii, Azerbejdżanu i Ukrainy.

Druga część programu ponownie zestawiała różne epoki i estetyki. Chiara Ferraioli i Antonino Modica zatańczyli pas de deux z I aktu „Dziadka do orzechów” Czajkowskiego w choreografii Lwa Iwanowa, stworzonej na podstawie koncepcji Petipy.

Jednym z najbardziej efektownych punktów wieczoru było Adagio ze „Spartakusa” Arama Chaczaturiana w choreografii Jurija Grigorowicza, wykonane przez Chinarę Alizade i Vladimira Yaroshenkę. Monumentalność muzyki i ekspresyjny język choreografii pozwoliły pokazać jeszcze inne oblicze klasycznego baletu – pełne dramatyzmu i emocjonalnego napięcia.

Finał należał do jednego z największych dzieł romantycznej tradycji. Anastasiia Bilokon i Ryota Kitai wykonali pas de deux z „Giselle” Adolphe’a Adama w choreografii Jeana Coralliego i Jules’a Perrota, w wersji Mariusa Petipy.

Od klasyki do współczesności

Konstrukcja programu pozwalała obserwować, jak przez dziesięciolecia zmieniał się język tańca – od precyzyjnie skodyfikowanego świata Petipy, przez romantyczną poetykę „Giselle” i monumentalność „Spartakusa”, aż po osobiste wypowiedzi współczesnych choreografów.

To właśnie zestawienie tradycji z nowym spojrzeniem było największą wartością wieczoru. Artyści, których publiczność zna przede wszystkim jako tancerzy Polskiego Baletu Narodowego, pokazali również własne ambicje choreograficzne i potrzebę poszukiwania nowych form.

Pierwsza baletowa gala w historii Festiwalu im. Bogusława Kaczyńskiego stała się wieczorem magii, precyzji i emocji. Ale jednocześnie przypomniała, że balet nie jest sztuką zamkniętą w muzeum wielkich tytułów. Żyje, zmienia się i nieustannie szuka nowych sposobów opowiadania o człowieku – bez użycia ani jednego słowa.

Organizatorami 8. Festiwalu im. Bogusława Kaczyńskiego są Michał Litwiniuk, Prezydent Miasta Biała Podlaska, Bialskie Centrum Kultury im. Bogusława Kaczyńskiego oraz Fundacja ORFEO im. Bogusława Kaczyńskiego. Wydarzenie odbywa się dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca oraz Fundacji PGE. Partnerami festiwalu są Bialska Lokalna Organizacja Turystyczna, SAS, Zieleń Biała Podlaska oraz Akademia Wychowania Fizycznego – Filia w Białej Podlaskiej. Patronat medialny nad festiwalem sprawują: ORFEO, Eska2, TVP3 Lublin, Podlasianin, Wirtualna Polska, Polskie Radio Lublin, TVP Info oraz Biała24.