Instytut Mieczysława Wajnberga prezentuje „Uniwersum Wajnberga” – innowacyjny, narracyjny portal cyfrowy, który po raz pierwszy w tak kompleksowej formie łączy biografię, twórczość, konteksty kulturowe oraz źródła multimedialne związane z jednym z najważniejszych kompozytorów XX wieku. Platforma umożliwia użytkownikom i użytkowniczkom swobodną eksplorację miejsc kluczowych dla życia Wajnberga – od Warszawy, przez Mińsk i Taszkient, po Moskwę – z wykorzystaniem zdjęć, archiwaliów, tekstów literacko-analitycznych oraz linków do badań, wykonań i wydarzeń artystycznych.
Premiera„Uniwersum Wajnberga” została zaplanowana na 26 lutego 2026 roku, w dzień 30. rocznicy śmierci kompozytora, co symbolicznie podkreśla trwałość jego dziedzictwa i rosnące zainteresowanie jego muzyką. Portal będzie bezpłatny i dostępny bez rejestracji pod adresami:
🔗 www.mieczyslawweinberg.com 🔗 www.mieczyslawwajnberg.com
Platforma „Uniwersum Wajnberga” powstała we współpracy z międzynarodowymi ekspertami i ekspertkami: treści przygotowano pod redakcją dr Magdaleny Piotrowskiej-Grot, projekt graficzny opracowała Pracownia Witryna, a wdrożenie technologiczne zrealizował zespół Koncept 304. Projekt ma charakter naukowo-edukacyjny, ale jego narracyjna forma i zaawansowane narzędzia cyfrowe czynią go atrakcyjnym również dla szerokiej publiczności.
Mieczysław Wajnberg – kim był?
Mieczysław Wajnberg (1919–1996) to polsko-żydowski kompozytor i pianista o niezwykle bogatym dorobku, obejmującym dzieła symfoniczne, kameralne, operowe, koncerty oraz muzykę filmową. Urodził się w Warszawie w rodzinie zaangażowanej w teatr muzyczny, co od najmłodszych lat kształtowało jego wrażliwość artystyczną. Po wybuchu II wojny światowej opuścił Polskę i osiedlił się w Związku Radzieckim, gdzie dzięki wsparciu m.in. Dmitrija Szostakowicza rozwijał swoją karierę kompozytorską. Choć jego muzyka była niekiedy marginalizowana, dziś uważany jest za jednego z najciekawszych autorów XX wieku, a jego twórczość zyskuje coraz większą popularność na światowych scenach.
„Pasażerka” – opera pamięci i konfrontacji
Jednym z najważniejszych dzieł Wajnberga jest opera „Pasażerka” („ThePassenger/ Die Passagierin, op. 97) w dwóch aktach z epilogiem, do której libretto napisał Aleksander Miedwiediew na podstawie powieści Zofii Posmysz.
Akcja utworu rozgrywa się na luksusowym statku płynącym do Brazylii na początku lat 60. XX wieku, w czasie którego dawna esesmanka, Liza, rozpoznaje wśród pasażerów Martę – kobietę, którą znała z obozu koncentracyjnego Auschwitz. Poprzez retrospekcje opera zestawia ciszę rejsu z przerażającą pamięcią obozu, tworząc poruszający dramat o winie, pamięci i traumie historycznej.
Choć skomponowana w 1968 roku, opera nie została wystawiona za życia autora z powodu ograniczeń ówczesnych władz radzieckich i miała swoją koncertową premierę dopiero w 2006 roku. Jej pierwsza pełna inscenizacja odbyła się podczas Bregenzer Festspiele w 2010 roku, w reżyserii Davida Pountneya, przynosząc dziełu międzynarodowy rozgłos i liczne kolejne realizacje na scenach Europy i Ameryki.
Ten dramat muzyczny jest jednym z najważniejszych świadectw artystycznych XX wieku, zestawiając trudne doświadczenia historyczne z uniwersalną refleksją nad pamięcią i odpowiedzialnością. W tym sezonie inscenizacja Davida Pountneya, która miała premierę w Warszawie w 2010 roku, zostanie pokazana 3 razy: 8, 10 i 12 marca 2026 roku. W rolach głównych wystąpią Agnieszka Rehlis (Lisa) i Nadja Stefanoff (Marta), zadyryguje Michał Klauza.
