„Mazowsze” z chochołem nie zatańczy. „Wesele polskie” pełne nadziei

„Mazowsze” coraz śmielej wykorzystuje możliwości swojego zespołu. Nowa produkcja „Mazowszem malowane – Wesele polskie” zachwyca tańcem, zaskakuje aktorskim przygotowaniem wykonawców i pozwala usłyszeć urodę muzyki Feliksa Nowowiejskiego. To bardzo udany krok w stronę wielkiego widowiska z finałem, który pozwala spojrzeć w przyszłość z nadzieją.

Jerzy Waldorff nazwał „Mazowsze” „perłą w koronie Rzeczypospolitej” i trudno o trafniejsze określenie zespołu, który od ponad 75 lat pokazuje światu piękno polskich pieśni, tańców i strojów. Nazwa odsyła do jednego regionu, ale artystyczna mapa „Mazowsza” dawno objęła znacznie większy obszar. To cały świat regionalnych odmienności, przeniesiony na profesjonalną scenę i poddany muzycznej oraz choreograficznej stylizacji. I jak się okazuje, ciągle poszukujący nowych środków wyrazu – nieustannie koncertując poszerza repertuar i stawia sobie nowe zadania. Najnowsza produkcja „Mazowszem malowane – Wesele polskie” jest przedsięwzięciem ambitnym, pokazuje zespół, który chce i potrafi iść dalej.

Paradoksalnie to „Mazowsze” tym razem bardzo krakowskie. Wynika to oczywiście z wyboru dramatu Stanisława Wyspiańskiego, jego bohaterów i miejsca, z którego wyrasta opowieść. Scenografia i kostiumy Rafała Orłowskiego przywołują świat początku XX wieku, a bogactwo krakowskich strojów każe raz jeszcze pomyśleć o tym, jak niezwykłą kulturę ludową odziedziczyliśmy.

„Mazowszem malowane – Wesele polskie” © materiały „Mazowsza” (K. Sitkowski, A. Walczewska, K. Machura)
„Mazowszem malowane – Wesele polskie” © materiały „Mazowsza” (K. Sitkowski, A. Walczewska, K. Machura)

Żałuję, że nie jestem jej znawcą. Stroje łowickie, kurpiowskie, opoczyńskie, krakowskie czy podhalańskie różnią się przecież tak wyraźnie, a każdy z tych światów ma własne wzory, kolory i obyczaje. W XIX wieku z ogromną cierpliwością dokumentował je Oskar Kolberg. Później Tadeusz Sygietyński i Mira Zimińska-Sygietyńska stworzyli z regionalnych tradycji podstawę artystycznego języka „Mazowsza”. Działali inaczej niż etnograf, ale także ocalali pieśni, tańce i stroje od zapomnienia, nadając im sceniczne życie.

Mam jednak poczucie, że w Polsce folklor zbyt często oglądamy jak coś odświętnego, trochę egzotycznego, wyjętego z codzienności. Uznajemy go za część narodowej tożsamości, lecz rzadko dopuszczamy do własnej przestrzeni, nawet tej świątecznej. Pamiętam pobyty w Tyrolu, gdzie ludzie z dumą i radością nosili regionalne stroje, szczycili się miejscową kuchnią, śpiewem i obyczajem. Podobne przywiązanie widziałem w Bawarii i innych częściach świata. W Polsce również istnieją regiony pielęgnujące takie więzi, ale poza nimi tradycja często pozostaje czymś do obejrzenia na scenie. A przecież nasze stroje potrafią zdumiewać wyrafinowaniem i bogactwem zdobień, o wiele bardziej niż np. te bawarskie.

Samo „Wesele” nie przestaje fascynować. Małżeństwo Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną, które stało się inspiracją dla Wyspiańskiego, przekraczało ówczesne granice obyczajowe. W dramacie oprócz dynamicznej akcji mamy także politykę, narodowe rozrachunki, metafizykę i romantyczne dziedzictwo. Rozmowy, które zaczynają się przy weselnym stole, prowadzą ku pytaniom znacznie trudniejszym niż to, czy inteligent i chłop potrafią się porozumieć. Historia wchodzi między bawiących się ludzi, upomina się o pamięć i ujawnia to, czego na co dzień nie chce się dostrzec.

„Mazowszem malowane – Wesele polskie” © materiały „Mazowsza” (K. Sitkowski, A. Walczewska, K. Machura)
„Mazowszem malowane – Wesele polskie” © materiały „Mazowsza” (K. Sitkowski, A. Walczewska, K. Machura)

Zbigniew Kułagowski, autor adaptacji i reżyser przedstawienia, zaproponował wizję spójną, klasyczną i bardzo czytelną. Wyraźniej poza historyczny kostium wychodzi znakomita scena zjaw i upiorów. Pojawiają się w niej żołnierze z różnych okresów polskich walk. Pomieszanie czasów ma sens, bo przypomina, jak wiele kolejnych pokoleń dopisywało własne doświadczenia do tej samej opowieści o wolności.

Przyznaję jednak, że spodziewałem się widowiska z silniejszą przewagą muzyki i tańca. Tymczasem otrzymałem przedstawienie wyraźnie teatralne, w którym mówiony tekst zajmuje bardzo dużo miejsca. Największym zaskoczeniem okazało się właśnie aktorstwo członków „Mazowsza”. Świetna dykcja, naturalne prowadzenie frazy i pewność sceniczna sprawiały, że kwestie Wyspiańskiego brzmiały swobodnie i zrozumiale.

„Mazowszem malowane – Wesele polskie” © materiały „Mazowsza” (K. Sitkowski, A. Walczewska, K. Machura)
„Mazowszem malowane – Wesele polskie” © materiały „Mazowsza” (K. Sitkowski, A. Walczewska, K. Machura)

Precyzja ruchu i tańca była znakomita. Choreografia Jarosława Stańka pozwalała docenić zarówno sprawność poszczególnych wykonawców, jak i dyscyplinę całej grupy. Rozmach scen zbiorowych nie odbierał im czytelności. Właśnie w takich momentach najpełniej odczuwałem przyjemność obcowania z „Mazowszem”: z jego energią, swobodą i umiejętnością zagospodarowania dużej sceny.

Osobną radość przyniosła muzyka Feliksa Nowowiejskiego. To kompozytor obecny w naszej pamięci, ale zdecydowanie zbyt rzadko obecny w repertuarze. „Malowanki ludowe” mają w sobie bogactwo, które zasługuje na częstsze spotkania z publicznością. Kujawiaki, krakowiaki i oberki otrzymują tu atrakcyjną szatę orkiestrową, a ludowe inspiracje rozwijają się w rozległą opowieść muzyczną. W połączeniu z możliwościami „Mazowsza” okazują się materiałem wymarzonym. Wyspiański poszerza tę opowieść o historyczny i filozoficzny wymiar polskości, a muzyka daje jego słowom oddech i emocjonalną przestrzeń.

Jak mówił mi Jacek Boniecki w rozmowie dla ORFEO, chodziło o „wzajemne przenikanie się muzyki i literatury”. . Do „Malowanek ludowych” dołączono także fragmenty baletu „Król wichrów”, istotne dla dramaturgii i zakończenia. O tym połączeniu pisaliśmy już przed premierą, ale dopiero w teatrze można w pełni ocenić jego siłę.

Boniecki to wspaniały, uważny dyrygent, który wydobywał z partytury barwne ludowe obrazy, prowadził muzykę szeroko, z rozmachem i wyczuciem jej tanecznego pulsu. Orkiestra odpowiadała mu pełnym, pięknym brzmieniem. Było w tej interpretacji miejsce na rozlewność melodii i na energię rytmu. Tytułowe „Mazowszem malowane” zyskiwało dzięki temu bardzo konkretny sens: muzyka rzeczywiście malowała sceniczne światy.

Jacek Boniecki  © materiały „Mazowsza” (K. Sitkowski, A. Walczewska, K. Machura)
Jacek Boniecki © materiały „Mazowsza” (K. Sitkowski, A. Walczewska, K. Machura)

Tym bardziej szkoda, że pełną przyjemność słuchania zakłócało nagłośnienie. To element wymagający poprawy. Rozumiem potrzebę zachowania czytelności słowa przy tak dużej obsadzie i rozbudowanej warstwie muzycznej, ale przy tej klasie wykonania realizacja dźwięku powinna pomagać zachować jego urodę.

Najważniejsza polemika z Wyspiańskim przychodzi w finale. Nie ma chocholego tańca i zamknięcia bohaterów w obrazie zbiorowej niemocy. Twórcy wybierają nadzieję. Można zastanawiać się, ile zmienia to w wymowie dramatu, ale w tym przedstawieniu rozumiem tę decyzję. „Mazowsze” chce pozostawić publiczność z przekonaniem, że wspólne działanie jest możliwe i że przyszłość pozostaje otwarta. Czytam właśnie najnowszą powieść Olgi Tokarczuk, „Świata jest za dużo”. Zatrzymała mnie w niej myśl, że szczęścia i nadziei warto szukać, kierując wzrok ku przyszłości, zamiast nieustannie wracać do tego, co minęło. Przywołuję jej sens, bo dobrze oddaje moje odczucia po tym wieczorze. Pamięć jest potrzebna, ale przecież także po to, by móc budować coś dalej.

„Mazowszem malowane – Wesele polskie” © materiały „Mazowsza” (K. Sitkowski, A. Walczewska, K. Machura)
„Mazowszem malowane – Wesele polskie” © materiały „Mazowsza” (K. Sitkowski, A. Walczewska, K. Machura)

Jeśli cenisz nasze treści, możesz wesprzeć ORFEO symboliczną kawą ☕

☕ Postaw kawę
reklamaspot_img
reklamaspot_img
reklamaspot_img
reklamaspot_img
reklamaspot_img

Również popularne