„Król Roger” – jubileuszowe spotkanie z arcydziełem Szymanowskiego w Operze Śląskiej

Decyzja o przygotowaniu wersji koncertowej okazała się wyborem świadomym i znaczącym. „Król Roger” jest utworem, w którym tradycyjna akcja sceniczna ustępuje miejsca muzyce, barwie, napięciu emocjonalnemu i duchowej przemianie bohatera. W takiej formule publiczność mogła skoncentrować się na tym, co w partyturze Szymanowskiego najważniejsze: mistycznych chórach, orientalnych melizmatach, gęstej fakturze orkiestry oraz wyjątkowej kolorystyce dźwiękowej.

Bytomska realizacja nie była jednak zwykłym wykonaniem estradowym. Ze względu na ogromny aparat wykonawczy orkiestra i soliści znaleźli się przed publicznością, natomiast chór oraz Chór Dziecięcy Opery Śląskiej rozmieszczono w przestrzeni balkonów i lóż. Dzięki temu widzowie zostali otoczeni brzmieniem, a architektoniczne ograniczenia teatru zamieniono w atut: muzyka docierała z różnych stron sali, budując wrażenie uczestnictwa w misterium.

Ważnym elementem wieczoru była oprawa plastyczna i inscenizacyjna przygotowana przez Lecha Majewskiego. Projekcje i wizualizacje nie zastępowały scenicznej akcji, lecz dopełniały muzykę, wprowadzając widzów w świat symboli, duchowych napięć i śródziemnomorskich inspiracji, z których wyrasta opera Szymanowskiego. Za kierownictwo muzyczne odpowiadał Piotr Mazurek, a nad chórem pracowała Krystyna Krzyżanowska-Łoboda; Chór Dziecięcy przygotowała Natalia Gałązka. Wypada podkreślić, że zespoły te wykonały tytaniczną pracę, nadając koncertowej wersji wrażenie pełnowymiarowego spektaklu scenicznego.

Obsada: doświadczenie i debiuty

W jubileuszowych wykonaniach wystąpili artyści dobrze znający idiom Szymanowskiego oraz soliści debiutujący w wymagających partiach. W roli Króla Rogera wystąpił świetny w swoim wykonaniu Andrzej Dobber, który będąc zaledwie kilka dni po operacji i mimo unieruchomienia nogi, opatrzonej w gips, zdecydował się wystąpić we wszystkich trzech wieczorach. Wzbudził  tym samym od samego początku podziw i uznanie publiczności. Jak sam zażartował po premierze – nie ma pewności jednak czy była to dobra decyzja. Zaśpiewanie tej partii na siedząco wymagało od artysty nie lada wysiłku, czemu maestro sprostał wyśmienicie. Publiczność oczywiście odwdzięczyła się serdecznością i aplauzem.

Partię Roksany wykonywały Gabriela Legun, dla której był to debiut w tej roli oraz Ruslana Koval. Jako Pasterz wystąpili Andrzej Lampert oraz Łukasz Załęski; obsadę uzupełnili Michał Ryguła i Tomasz Tracz jako Edrisi, Tomasz Theil i Zbigniew Wunsch jako Archiereios oraz Anna Borucka jako Dyakonissa.

Szczególną uwagę zwracało zestawienie doświadczenia i świeżości interpretacyjnej. Andrzej Dobber i Andrzej Lampert mają za sobą wykonania „Króla Rogera” na ważnych scenach europejskich, Ruslana Koval również mierzyła się już z partią Roksany w znaczących realizacjach, między innymi w Teatrze Wielkim Operze Narodowej w Warszawie. Natomiast Gabriela Legun i Łukasz Załęski wnosili do bytomskiego przedsięwzięcia energię pierwszego spotkania z tym repertuarem. Taki układ obsady pozwolił pokazać operę zarówno jako dzieło kanoniczne, jak i wciąż żywe, otwarte na nowe odczytania. Słuchając pani Gabrieli Legun, miałem wrażenie, jakby to wcale nie był jej debiut. Perfekcyjne przygotowanie zarówno jej, jak i pozostałych śpiewaków tylko potwierdziło wysoki poziom, który dane jest mi obserwować od lat w  Operze Śląskiej.

Muzyczna intensywność i sens jubileuszu

„Król Roger” pozostaje dziełem szczególnym: łączy cechy opery, oratorium i misterium, a jego dramaturgia opiera się bardziej na przemianie wewnętrznej niż na zewnętrznej akcji. Szymanowski, inspirowany Sycylią, kulturą grecką, tradycją arabską i mitem dionizyjskim, stworzył opowieść o człowieku rozdartym między porządkiem, władzą i rozumem a siłą zmysłów, wolności i duchowego przebudzenia. W bytomskim wykonaniu ten wymiar dzieła wybrzmiał szczególnie mocno dzięki koncentracji na muzyce i przestrzennym rozmieszczeniu zespołów.

Publiczność otrzymała nie rekonstrukcję historycznego wydarzenia, lecz współczesne przypomnienie, dlaczego opera Szymanowskiego po stu latach nadal porusza. Jubileuszowa data nie była jedynie pretekstem kalendarzowym: podkreśliła trwałość dzieła, które przez dekady uchodziło za trudne i niejednoznaczne, a dziś powraca na sceny jako utwór o niezwykłej sile estetycznej i filozoficznej.

W publikowanych po premierze komentarzach i relacjach powracały przede wszystkim słowa o wyjątkowości wieczoru, sile zbiorowego brzmienia oraz intensywności emocji. Widzowie zwracali uwagę na monumentalność muzyki, sugestywne działanie chóru rozbrzmiewającego z balkonów oraz na poczucie uczestniczenia w wydarzeniu, które wykraczało poza zwykły koncert. Szczególnie podkreślano, że rozmieszczenie wykonawców w przestrzeni sali wzmocniło odbiór mistycznego charakteru opery.

Odbiorcy pisali także o poruszeniu wynikającym z samej rocznicy: świadomość, że „Król Roger” zabrzmiał dokładnie sto lat po prapremierze, nadawała wieczorowi wymiar wspólnego święta polskiej kultury muzycznej. Emocje widzów koncentrowały się nie tylko wokół popisów solistycznych, lecz także wokół całościowego doświadczenia — połączenia orkiestry, głosów, chóru dziecięcego, przestrzeni teatru i wizualnego komentarza Lecha Majewskiego.

Premiera i kolejne wykonania „Króla Rogera” w Operze Śląskiej były jednym z najważniejszych wydarzeń kończącego się sezonu. Bytomska scena uczciła stulecie prapremiery dzieła z rozmachem, ale bez nadmiaru teatralnego efektu: centrum pozostała muzyka Szymanowskiego, jej wewnętrzne napięcia, mistyczny blask i emocjonalna głębia. Wersja koncertowa, wzbogacona przestrzennym brzmieniem i obrazem, pozwoliła wydobyć z opery to, co wciąż najbardziej aktualne — pytanie o człowieka, jego duchową przemianę i potrzebę przekraczania samego siebie.

Premierowy wieczór zakończyła bardzo wzruszająca uroczystość oficjalnego pożegnania przechodzącej na emeryturę artystki Orkiestry Opery Śląskiej Agnieszki Bator-Skowrońskiej, która w sekcji wiolonczelowej spędziła trzydzieści lat pracy, będąc na stałe związana z
bytomską sceną.