Marcin Dąbrowski: Twoje pierwsze płyty ukazywały różne oblicza muzyki dawnej i niezwykłe możliwości Twojego głosu. Na „Roma travestita” sięgnąłeś po zapomniane arie z XVIII-wiecznej opery włoskiej, skupiając się na repertuarze kobiecych postaci, wykonywanym przez kastratów. „Mille affetti” przeniosło nas w świat muzyki klasycyzmu, eksponując bogactwo emocji, ekspresję i wokalną wirtuozerię. „Uyaras” to Twoja najbardziej osobista i tajemnicza płyta.
Bruno de Sá: Znalazły się na niej utwory, które zawsze chciałem zaśpiewać. Dlatego praca nad nią była dla mnie bardzo emocjonalnym wyzwaniem. Dobrze wiesz, że mój typ głosu wiąże się z określonymi oczekiwaniami publiczności. Ludzie spodziewają się konkretnego repertuaru – znanych, efektownych, pełnych wirtuozerii arii operowych. Kiedy wchodzisz na rynek fonograficzny, musisz zaprezentować coś charakterystycznego. Publiczność zna mnie przede wszystkim z interpretacji muzyki barokowej i klasycznej, tutaj mamy do czynienia z repertuarem romantycznym. Ale to także sposób na pokazanie mojej wielobarwności. Publiczność wie, z czym mnie kojarzyć, a ja mogę jednocześnie próbować dotrzeć do nowych słuchaczy, którzy nie będą już myśleć: „Ach, to ten, który zawsze śpiewa arie kastratów”. Może to działać również w drugą stronę: ktoś, kto odkryje mnie dzięki repertuarowi z „Uyaras”, być może zainteresuje się także tym, co robiłem wcześniej – muzyką barokową czy Mozartem. To również pomysł na zdobycie nowej publiczności. Nie oznacza to jednak, że rezygnuję z muzyki barokowej. Kolejny album jest już zresztą nagrany i ponownie będzie to repertuar barokowy!

Repertuar, który znalazł się na płycie „Uyaras”, jest jednak inny, a zarazem trudniejszy…
Strategia była przemyślana i wyszła ode mnie: najpierw barok, później muzyka okresu klasycyzmu, a dopiero potem repertuar romantyczny. Pomysł kiełkował we mnie już w 2019 roku, kiedy śpiewałem w Bazylei i Zellingen. Od dawna chciałem nagrać coś z kręgu bel canta, a także repertuar portugalski. Później powstał tam również repertuar przygotowany specjalnie z myślą o moim typie głosu. Chciałem także nagrać coś po portugalsku, sięgnąć po muzykę brazylijską, ponieważ tam się urodziłem i stamtąd pochodzę. Ale najpierw trzeba zbudować sobie publiczność.
Tradycyjna muzyka brazylijska nie jest łatwa w odbiorze i pozostaje stosunkowo mało znana w Europie…
Dokładnie tak! Dlatego na płycie „Uyaras” znalazł się utwór brazylijski – „Bachianas Brasileiras nr 5” – który może przybliżyć słuchaczom nieco inny repertuar. To kompozycja z przełomu XIX i XX wieku. Miałem wiele pomysłów, ale pojawiło się pytanie: jak zebrać to wszystko na jednej płycie? Pewnego wieczoru słuchałem albumu Reguli Mühlemann zatytułowanego „Fairy Tale” („Bajka”). Przyszło mi do głowy, że mój planowany album mógłby być właśnie taką magiczną opowieścią, skupioną wokół jednej baśniowej postaci. Pomyślałem o syrenie. Dlaczego nie poświęcić jej całej płyty? Oczywiście, ja nie jestem syreną! (śmiech). Jest jednak coś niezwykle interesującego w tej postaci: to istota półludzka, najczęściej przedstawiana jako kobieta, półzwierzęca. Jej największą siłą jest głos.
Kojarzymy je z mitologią grecką i wędrówką Odyseusza…
Jest jeszcze jedno wspomnienie, tym razem związane z Warszawą. Jakiś czas temu spacerowałem po mieście z reżyserem Krystianem Ladą. Byliśmy nad Wisłą i na Rynku Starego Miasta. To właśnie Krystian zwrócił moją uwagę na warszawską Syrenkę – symbol miasta.

A w kulturze południowoamerykańskiej i brazylijskiej?
Tam również syreny pojawiają się w legendach. W rdzennym języku Brazylii nazywane są właśnie „Uyaras”. Wszystkie te skojarzenia i paralele doprowadziły nas do ostatecznej koncepcji albumu. To baśniowa opowieść o syrenach, ale o ludziach czy łabędziach siedzących nad brzegiem wody i słuchających ich śpiewu dobiegającego z oddali – w świetle dnia, a może raczej w mroku nocy. Wyłaniają się z rzek, jezior, a nawet z morza. Spotykamy je w mitologii perskiej, greckiej, rosyjskiej czy irlandzkiej. Wszystkie te motywy, wyobrażenia i legendy pochodzące z różnych stron świata staraliśmy się połączyć na płycie w jedną opowieść.
Przygotowując repertuar na płytę, zastanawialiśmy się, co jeszcze moglibyśmy do niego dołączyć. Pomyślałem, że syreny kojarzą się oczywiście ze śpiewem niekoniecznie zawierającym słowa. Stąd pomysł na wokalizy.
Co było dla Ciebie największym odkryciem wokalnym?
Z pewnością „Bachianas Brasileiras nr 5”. To swego rodzaju podsumowanie wszystkiego, co znalazło się na tym krążku. Ta wokaliza jest niczym głos syreny, a historia zawarta w utworze przepełniona jest melancholią, która zresztą pojawia się w każdej znanej mi opowieści o syrenach. Jednym z najtrudniejszych utworów, które zaśpiewałem i nagrałem na tej płycie, jest natomiast kompozycja Heinricha Procha, chyba najbliższa stylistyce bel canta. Bardzo zależało mi na tym, aby znalazła się na albumie.
Było to dla Ciebie również duże wyzwanie – aby pójść dalej, wyżej i jeszcze głębiej?
Chodziło raczej o trudność właściwego wykonania go w stylu belcanto. Po pracy nad tą kompozycją mogłem wreszcie powiedzieć sobie: „Potrafię zaśpiewać bel canto!”. Nie oznacza to, że nie byłbym w stanie zrobić tego pięć czy osiem lat temu. To jednak kwestia odpowiedniego podejścia, myślenia i dojrzałości.
Nie możemy też zapominać, że po drugiej stronie jest publiczność – słuchacze, którzy od swojego ulubionego śpiewaka oczekują określonego rodzaju repertuaru. Chodzi więc również o to, aby stopniowo przygotowywać ich na coś innego, trudniejszego, bardziej ambitnego, nowego i nie tak oczywistego.
W tym momencie nasuwa mi się jeszcze jedna refleksja. Wszyscy lubimy śpiew ptaków, prawda? Chcielibyśmy, aby towarzyszył nam jak najczęściej. Ale czy aż do tego stopnia, żeby zamknąć ptaka w klatce w naszym domu? Jego głos jest tak urzekający, że pragniemy mieć go przy sobie przez cały czas. Czy chcielibyśmy jednak, aby wciąż śpiewał te same, znane nam melodie, był zawsze do naszej dyspozycji i śpiewał tylko dla nas? Oczywiście, taki ptak prawdopodobnie będzie to robił. Ale czy właśnie o to chodzi?
Podobnie jest, moim zdaniem, z artystami – nie tylko śpiewakami, lecz także na przykład malarzami. Oprócz warsztatu i techniki potrzebują wolności, wyzwań, możliwości rozwoju i zmiany stylu. Nie można ich zamykać w klatce. Czy styl Van Gogha, Moneta czy Picassa ewoluowałby i rozwijał się, gdyby przez lata pozostawali wyłącznie w swoich pracowniach i nigdy z nich nie wychodzili?

To samo odnosi się do nagrań artystów-śpiewaków. Niedawno obejrzałem rozmowę z Joyce DiDonato, która poruszała ten problem w kontekście muzyki klasycznej. Czasami zdarza się, że publiczność sięga po nagrania sprzed dwudziestu, trzydziestu lat lub jeszcze starsze i uznaje je za ideał – pod względem barwy głosu, sposobu wydobywania dźwięku i wielu innych aspektów. Chciałaby usłyszeć na scenie dokładnie to samo, również jeśli chodzi o wykonywany repertuar.
Taki słuchacz może nigdy nie otworzyć się na coś nowego.
Nowe interpretacje mogą mu nie przypaść do gustu, ponieważ pozostaje zanurzony w przeszłości, w dawnych nagraniach. Przecież każdy z nas, śpiewaków, chce być indywidualnością, wyróżniać się i odróżniać od innych.
Pamiętam, jak czytałem recenzję jednego z moich występów sprzed kilku lat. Krytyk napisał: „To był świetny występ, ale jednak czegoś w nim zabrakło. Jedna z arii nie zabrzmiała tak, jak zapamiętałem ją w swoim sercu i umyśle, kiedy śpiewały ją Kiri Te Kanawa czy Montserrat Caballé”. Pomyślałem sobie: „A więc przychodzisz na koncert, żeby posłuchać mnie czy Montserrat Caballé?”. Przecież jej głos brzmiał inaczej, miał inną barwę.
Myślę, że właśnie na tym polega problem. Warto odbierać artystów takimi, jacy są, zamiast mówić czy pisać, że nie śpiewają tak, jak śpiewali dawniej artyści znani z nagrań.
Album „Uyaras” jest swego rodzaju wyzwaniem, a może także lekcją dla publiczności – pokazujesz, że możesz zrobić coś zupełnie odmiennego.
Tak, a jednocześnie chciałbym podkreślić, że jestem wystarczająco pokorny, by rozpoznawać swoje obecne możliwości i ograniczenia. Uważam jednak, że postawiłem sobie – i nie tylko sobie – poprzeczkę wyżej. Nie chodzi przy tym o same możliwości głosowe, lecz przede wszystkim o jakość mojej pracy.
W dzisiejszych czasach pojawia się wielu nowych sopranów męskich i bardzo dobrze, że tak się dzieje. Nie możemy jednak zapominać o jakości i technice śpiewu, a także o konieczności ich nieustannego doskonalenia i rozwijania. Myślę, że poprzeczka, którą sobie postawiłem, znajduje się naprawdę wysoko – i to nie tylko dla mężczyzn, lecz także dla sopranów żeńskich.
Jest to dla mnie zarówno wyzwanie, jak i zobowiązanie. Gdybym wykonywał coś przeciętnie, publiczność mogłaby po prostu wybrać innego, przeciętnego sopranistę, który zaśpiewałby ten sam repertuar. Wymagam więc od siebie, aby jakość mojego wykonania była tak wysoka, by słuchacze nie mogli mieć do niego zastrzeżeń i nie czuli się rozczarowani.
To wyczerpujące, ponieważ chcę jednocześnie sprostać oczekiwaniom publiczności wobec mnie jako śpiewaka, ale także własnym wymaganiom. Znam siebie bardzo dobrze, a mimo to wciąż potrafię samego siebie zaskakiwać. Nawet podczas nagrywania tego albumu zadawałem sobie pytanie: „Czy będę w stanie to zaśpiewać?”.
Podczas nagrywania „Bachianas Brasileiras nr 5” pojawiła się jedna gigantyczna fraza, którą należało wykonać na jednym oddechu. Nie wiedziałem, czy sobie z nią poradzę. Wtedy inżynier dźwięku, który współpracuje ze mną od lat, powiedział: „Powinieneś spróbować ją zaśpiewać…”. Ćwiczyłem więc i ćwiczyłem, aż w końcu powiedziałem: „Jestem gotowy”. I zaśpiewałem ją na jednym oddechu. Sam byłem zaskoczony! Podobnie było z utworem Procha.
Wiem, co mogę zaproponować słuchaczom i na co mnie stać na obecnym etapie mojej artystycznej drogi. Mam jeszcze wiele pomysłów na nowe nagrania i kolejne płyty, ale rynek fonograficzny wygląda dziś zupełnie inaczej niż kiedyś. Paradoksalnie, jest bardziej wymagający. Przekonywanie dyrektorów wytwórni płytowych do własnych pomysłów bywa bardzo wyczerpujące…
Ważna jest dla mnie również edukacja publiczności, słuchaczy – przekonywanie ich do czegoś nowego, pokazywanie, jak słuchać wykonywanej przeze mnie muzyki i poznawać jej szerszy kontekst.
Na koniec chciałbym zapytać o Twój recital w Warszawie, który odbędzie się 22 listopada 2026 roku na Zamku Królewskim. Czego publiczność może się spodziewać?
Program opiera się przede wszystkim na twórczości kompozytorów szkoły neapolitańskiej, którzy pisali arie dla kastratów. Rozszerzyłem go jednak również o inne utwory. Usłyszymy wirtuozowskie arie skomponowane dla kastratów, zarówno partie męskie, jak i żeńskie. Pojawią się także kompozycje mniej znane, niż utwory Haendla czy Vivaldiego. Nie będą to koniecznie „wielkie przeboje operowe”, ale utwory równie interesujące i piękne.
Scenę będę dzielił z zespołem prowadzonym przez Pedra Beriso, którego znam i cenię od wielu lat. To znakomity dyrygent, a zarazem prawdziwy pasjonat ludzkiego głosu i śpiewaków. Uwielbiam z nim pracować.

Bruno de Sá SOPRANISTI
Pedro Beriso, Orkiestra Instrumentów Dawnych Warszawskiej Opery Kameralnej
Musicae Antiquae Collegium Varsoviense (MACV)
Zamek Królewski w Warszawie, 22 listopada 2026, godzina 18.00
Jeśli cenisz nasze treści, możesz wesprzeć ORFEO symboliczną kawą ☕
☕ Postaw kawę





